Fjölbreytt listform og ólíkir menningarheimar

Almennt

List fyrir alla er ætlað að velja og miðla listviðburðum til barna og ungmenna um land allt og jafna þannig aðgengi barna á grunnskólaaldri að fjölbreyttum og vönduðum listviðburðum óháð búsetu og efnahag.

Höfuðáhersla er lögð á list fyrir börn og list með börnum.

Stefnt er að því að á tíu ára grunnskólagöngu veiti verkefnið börnum góða yfirsýn yfir vettvang lista. Nemendur kynnast fjölbreytni listanna, íslenskum menningararfi og list frá ólíkum menningarheimum.

Á þennan hátt er menningarframboð aukið enn frekar og stuðlað að samstarfi listamanna og listahópa með börnum og ungmennum landsins þar sem gæði og fagmennska eru höfð að leiðarljósi.

Listviðburðirnir skulu í öllum tilfellum vera unnir af fagfólki og bestu mögulegu gæðum.

Leitast er við að gera allar listgreinar sýnilegar innan verkefnisins eins og kostur er.

List fyrir alla er  á forræði mennta- og menningarmálaráðuneytis

Eftirfarandi skilgreining verður miðlað í gegnum verkefnið:

  • Sviðslistir (leiklist og dans)
  • Tónlist
  • Myndlist
  • Hönnun og byggingalist
  • Kvikmyndagerð
  • Bókmenntir

Menningararfurinn gengur þvert á allar listgreinar.

Markmið

Markmið með List fyrir alla eru eftirfarandi:

  • Að tryggja að öll börn og ungmenni á Íslandi hafi aðgang að menningu í hæsta gæðaflokki óháð búsetu og efnahag.
  • Að auka framboð vandaðra og fjölbreyttra listviðburða fyrir og með börnum og ungmennum.
  • Að styrkja vitund barna og ungmenna um menningararfinn okkar og auka læsi þeirra á eigin menningu.
  • Að skapa börnum og listafólki vettvang til beinna samskipta og auðga þannig bæði skóla- og listalíf landsins.
  • Að auka fjölbreytni í skólastarfi og styrkja listfræðslu í skólum sem og í samfélaginu.
  • Að hvetja listafólk til þess að skapa list sem höfðar til barna og ungmenna á mismunandi aldri og með ólíkan bakgrunn og áhugasvið.

Verkefninu er ætlað að stuðla að auknum möguleikum barna til listiðkunar og uppgötvunar á eigin listrænum hæfileikum í nánu samneyti við fagfólk í listum. List fyrir alla getur þannig haft þýðingu fyrir einstaklinginn sjálfan en ekki síður fyrir það samfélag sem hann býr í.

Listin í skólanum og í samfélaginu.

Forsaga verkefnisins

Alþingi samþykkti 7. mars 2013 þingsályktunartillögu um menningarstefnu, sem mennta- og menningarmálaráðherra lagði fyrir þingið og var þetta í fyrsta skipti sem samþykkt er sérstök stefna íslenska ríkisins á sviði lista og menningararfs.  Stefnan snýr að málefnum lista og menningararfs og aðkomu ríkisins að þeim málaflokkum.  Í henni eru fjórir meginþættir lagðir til grundvallar: Í fyrsta lagi sköpun og þátttaka í menningarlífinu, í öðru lagi áhersla á gott aðgengi að listum og menningararfi, í þriðja lagi er undirstrikað mikilvægi samvinnu stjórnvalda við þá fjölmörgu aðila sem starfa á sviði menningar og loks er bent mikilvægi þátttöku barna og ungmenna í menningarlífinu.

Stefnan er sett fram í leiðarljósi stjórnvalda, sem eru sextán talsins og sex köflum með nokkrum markmiðum í hverjum og einum.  Kaflarnir heita:

  • Menningarþátttaka
  • Lifandi menningarstofnanir
  • Samvinna í menningarmálum
  • Ísland í alþjóðasamhengi
  • Starfsumhverfi í menningarmálum
  • Stafræn menning

Í ágúst 2013 skipaði mennta – og menningarmálaráðuneytið starfshóp til þess að  gera tillögur um aðgerðaáætlun um menningu bara og ungmenna. List fyrir alla er ein af grunntillögum starfshópsins.

Fyrirmyndir og góð reynsla af sambærilegum verkefnum má finna víða hjá nágrannlöndum okkar.  Sambærilegt verkefni, smærra að gerð, hefur í raun verið við lýði hérlendis frá árinu 1992 undir nafninu Tónlist fyrir alla – Skólatónleikar á Íslandi og byggir List fyrir alla að töluverðu leyti á þeirri dýrmætu reynslu sem hlotist hefur í gegnum það verkefni.

Samstarf

Tryggja þarf samtal allra aðila sem koma að framkvæmd verkefnisins; ráðuneytið, sveitafélög, skólastjórnendur, kennarar, börn,  ungmenni, listastofnanir og listamenn.

Verkefnastjóri ber ábyrgð á að upplýsa og veita þjónustu til allra sem koma að List fyrir alla og sjá til þess að verkefnið sé faglegt og gangi lipurlega fyrir sig.

Í gegnum List fyrir alla munu opnast nýir möguleikar á samstarfi og samvinnu milli skóla, listamanna og listastofnana. Mikilvægt verður einnig að eiga í góðu samstarfi við þá sem eru í forsvari fyrir menningu í hverjum landshluta.  Verkefnið mun án efa verða mikill stuðningur við starfandi listgreinakennara og mikilvægt er að vera í góðu samstarfi við þá.

List fyrir alla mun þegar fram í sækir einnig leita eftir samstarfi við háskólastofnanir og rannsóknarstofur á sviði lista og listkennslu og hvetja til og vera í samstarfi um rannsóknir tengdum barnamenningu.

Opna skal fyrir möguleika á samstarfi við erlent listafólk og krydda framboðið reglulega með viðburðum erlendis frá.

Huga þarf að því að viðburðir á vegum Listar fyrir alla skilji sem mest eftir sig í hverju skólasamfélagi. Það að auka samstarf við menningarstofnanir og listamenn, miðla námsefni og fá heimsóknir listafólks í  skóla getur reynst mikilvæg viðbót við endurmenntun og starfsþróun kennara. Þetta má styrkja meðal annars með fylgigögnum, námsefni tengdu viðburðunum, upptökum eða öðru stafrænu efni auk þess sem einstökum verkefnum geti jafnvel fylgt stutt námskeið fyrir kennara.

Menningartenglar

Miðlun upplýsinga er mikilvægur þáttur í öllu samstarfi. Þar gæti hlutverk menningartengils orðið mikilvægt til að brúa bil skólans við List fyrir alla og jafnvel fleiri skipuleggjendur listviðburða. Æskilegt er að um verði að ræða fast netfang í hverjum skóla (til dæmis menningartengill@xxskoli.is) sem ákveðinn starfsmaður hverju sinni hefur umsjón með.

List fyrir alla sem og menningarstofnanir fá þannig greiðan farveg til miðlunar upplýsinga inn í skólana. Með tímanum getur menningartengiliður orðið hluti af stærra neti, haft áhrif á verkefnið og það hvernig skólinn nýtir sér heimsóknir og framlag listamanna og styrkt þannig og aukið listrænar áherslur í skólastarfi. 

Fyrir skóla

Skólinn gegnir lykilhlutverki í List fyrir alla. Ávallt skal hugsa heimsóknir sem viðbót við þá listgreinakennslu og viðburði sem þegar eru fyrir hendi innan skólans. Skólinn hefur alla möguleika á að víkka út og vinna með heimsóknina því listina má bæði nálgast sem viðfangsefni, aðferð og/eða upplifun.

Skólinn ber ábyrgð á því hvernig tekið er á móti listafólki. Hann býður listafólk velkomið og er í hlutverki gestgjafa. Honum ber að miðla upplýsingum um fjölda barna, stærð sýningarýmis og annan aðbúnað svo sem skjávarpa,/sýningartjald,  hljóðkerfi og rafmagn og reynir að koma til móts við þarfir listafólksins að eins miklu leiti og mögulegt er.

Skólastjórnendur og kennarar geta stutt við verkefnið með því að láta vita hvers konar viðburði þeir myndu vilja sjá í List fyrir alla og með því að miðla af reynslu sinni eftir heimsóknir.

Fyrir listamenn

Hlutverk listamanna og liststofnana getur verið með ýmsum hætti eftir eðli verkefna.
Í einhverjum tilfellum bjóða listamenn/listastofnanir fram tilbúin verkefni til dreifingar út í skólana og í öðrum tilfellum verkefni mótuð í samstarfi við List fyrir alla.

Listamenn fara í gegnum ákveðið ferli áður en lagt er af stað. Mikilvægt er að allar upplýsingar um verkefnið liggi hjá verkefnastjóra, svo sem ferðatilhögun, upplýsingar um þátttakendur, verkefnið, myndir og kynningarefni fyrir heimasíðu og miðlun ítarefnis ef um slíkt er að ræða.

Listverkefnið er sýnt fagaðila og verkefnastjóra sem leiðbeina og rýna til gagns um það sem betur má fara varðandi miðlunarþáttinn með það að markmiði að vanda til verka eins og kostur er.

Aðstæður eru mismunandi og geta í senn verið ögrandi, ólíkar og skemmtilegar og þurfa listamenn að vera viðbúnir að mæta ólíkum aðbúnaði í hverri heimsókn. Einnig ber þeim að skila samantekt eftir hverja ferð þar sem tekið er saman hvernig til tókst, upplifun þeirra af heimsóknunum og tillögur til úrbóta.

Hér á eftir eru nokkur dæmi um hvernig haga mætti framkvæmd á ólíkum verkefnum í List fyrir alla. Möguleikarnir eru auðvitað mun fleiri. Þessi dæmi eru nefnd til skýringar.

Listviðburður í skóla

Skólum eru send listverkefni, listamennirnir ferðast frá einum skóla til annars og ná þannig að sýna öllum grunnskólanemendum á heilu landssvæði listviðburð.

Listviðburður í menningarhúsi

Nemendur heimsækja listviðburði í menningarhús. Nemendahópar geta verið blandaðir í aldri frá 1. – 10. bekk og ólíkir í nemendafjölda, tekið er mið af aðstæðum á hverjum stað.

Listamannadvöl í skóla

Listamaður/menn heimsækja bæjarfélag/sveitafélag þar sem þeir hafa aðstöðu í skóla eða í rými sem bæjarfélagið leggur til miðað við þarfir listaverkefnis. Listamenn dvelja meðal barna, það er vinna með nemendum. Verkefnið getur tekið frá hálfum kennsludegi upp í heilan dag eða nokkra daga. Nemendahópar eru aldursblandaðir en þó oftar áhersla á ákveðið aldursstig. Stærri sveitafélög velja árganga til þátttöku, minni sveitafélög sameinast mögulega um þátttöku.

Listamaður í fóstri

Listamaður/menn koma með listverkefni í sama skólann í nokkur skipti; til dæmis þrisvar til fjórum sinnum yfir önnina og verkefnið endar mögulega á lokasýningu allra þátttakenda.  Niðurstöður verða líklega eins ólíkar og verkefnin eru mörg, þær geta til dæmis endað með tónleikum, myndlistarsýningu eða sviðslistasýningu þar sem listamaður leiðir verkefnið. Nemendur vinna á milli heimsókna sjálfstætt eða með sínum kennurum. Nemendahópar eru aldursblandaðir en þó oftar áhersla á eitt aldursstig.  Stærri sveitafélög velja árganga til þátttöku, minni sveitafélög sameinast mögulega um þátttöku.

Stafrænt samstarf við listastofnanir

Samstarf við listastofnanir þar sem miðlað er efni á vef stofnunarinnar ásamt ítarefni / fræðsluefni sem fylgt er eftir í skólum. Efni er  þannig aðgengilegt öllum á landinu.

Hægt er að fylgja efninu eftir með því að senda fagaðila út í skólana og vinna verkefni með nemendum eftir að hópurinn hefur séð efni á vefnum eða í skólastofunni.